Tác dụng phụ của Corticoid và cách hạn chế tác hại của Corticoid

Corticoid trong tự nhiên được sản xuất từ vỏ thượng thận, thuộc nhóm glucocorticoid có tác dụng chống viêm, chống dị ứng, chống ngứa và ức chế miễn dịch. Corticoid được dùng bằng nhiều đường khác nhau với liều lượng và thời gian sử dụng tùy thuộc vào thực trạng bệnh của mỗi người. Với nhiều loại bệnh như bệnh viêm màng bồ đào, viêm da dị ứng, Lupus ban đỏ,… corticoid được coi là trụ cột để chống viêm và dùng bằng nhiều đường khác nhau. Tuy nhiên, Corticoid có nhiều tác dụng phụ gây hại cho sức khỏe người dùng. Vậy tác dụng phụ của Corticoid là gì và làm cách nào để hạn chế tác dụng phụ của Corticoid?

Corticoid hay còn gọi là glucocorticoid, corticosteroid. Tên thương mại hay dùng trong điều trị: Medrol (Methylprednisolon), Dexamethason, Prednison, Prednisolon, Depersolon, Dex-tobrin, Hydrocortison, Cortison, Triamcinolon, Maxitrol, Betamethason

Corticoid, Corticosteroid, tác dụng phụ của Corticoid

Tinh bột nghệ một giải pháp giúp ngăn ngừa tác hại của Corticoid

Tác dụng của Corticoid:

Corticoid được sử dụng để đạt được ức chế kịp thời tình trạng viêm trong nhiều chứng bệnh viêm và dị ứng.

Điều trị chứng viêm bao gồm: Viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ, viêm khớp gút cấp, viêm khớp vảy nến, viêm loét đại tràng, và bệnh Crohn.

Điều trị dị ứng nghiêm trọng thất bại sau khi điều trị thông thường như hen phế quản, viêm mũi dị ứng, viêm da do thuốc, và viêm da dị ứng.

» Viêm da dị ứng (bệnh eczema) – ngăn ngừa và điều trị bằng nghệ vàng

Điều trị bệnh da mạn tính: viêm da herpetiformis, pemphigus (bệnh da bóng nước), bệnh vẩy nến nặng và viêm da tiết bã.

Bệnh dị ứng và viêm mãn tính: uvea (viêm màng bồ đào), mống mắt, kết mạc và dây thần kinh thị giác của mắt.

» Viêm màng bồ đào và lợi ích của nghệ vàng tri bệnh viêm màng bồ đào

Điều trị ung thư tế bào máu (bệnh bạch cầu), và ung thư hạch bạch huyết (lymphoma).

Bệnh máu: bệnh Hogdkin, ung thư máu, thiếu máu huyết tán, xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn, bệnh bạch cầu đơn nhân nặng.

Tác dụng phụ của Corticoid:

Theo Dược thư Quốc gia [1], điều trị Corticoid dài ngày, tác dụng phụ phổ biến nhất là trạng thái dạng Cushing và chứng loãng xương ở một mức độ nào đó. Ngược lại, tác dụng phụ rất hiếm xảy ra với liệu pháp tiêm liều cao ngắn ngày. Các tác dụng phụ khác xảy ra trên nhiều cơ quan, bộ phận của cơ thể như:

Rối loạn điện giải: Hạ kali huyết, giữ natri và nước gây tăng huyết áp và phù nề.

Nội tiết và chuyển hóa: Hội chứng dạng Cushing, giảm bài tiết ACTH, teo tuyến thượng thận, giảm dung nạp glucid, rối loạn kinh nguyệt.

Cơ xương: Teo cơ hồi phục, loãng xương, gãy xương bệnh lý, nứt đốt sống, hoại tử xương vô khuẩn.

Tiêu hóa: Loét dạ dày tá tràng, loét chảy máu, loét thủng, viêm tụy cấp.

Da: Teo da, ban đỏ, bầm máu, rậm lông.

Mắt: Tăng nhãn áp (Glaucoma), đục thủy tinh thể

Thần kinh: Mất ngủ, sảng khoái.

Quá mẫn, đôi khi gây choáng phản vệ, tăng bạch cầu, huyết khối tắc mạch, tăng cân, ngon miệng, buồn nôn, khó ở, nấc, áp xe vô khuẩn.

Triệu chứng và các dấu hiệu ngừng thuốc: Giảm quá nhanh liều thuốc sau khi điều trị kéo dài có thể dẫn tới suy thượng thận cấp, hạ huyết áp và tử vong. Ngừng thuốc đôi khi giống như tái phát bệnh.

Cách sử dụng corticoid rất đa dạng: từ uống, tiêm bắp, tiêm gân đến tiêm vào trong khớp, vùng ngoại vi của khớp (khớp gối, khớp háng, khớp vai), hoặc tiêm vào các mô mềm, bao gân…

– Tùy theo từng loại bệnh để chọn loại corticoid thích hợp.

– Tùy tình trạng bệnh và tổng trạng bệnh nhân mà dùng liều lượng và thời gian thích hợp, vì có những bệnh cần dùng liều cao tấn công rồi sau đó giảm liều từ từ; Có những bệnh lại cần khởi đầu với liều thấp rồi tăng dần lên cho đến khi đáp ứng được hiệu năng trị liệu. Nếu cần thiết dùng cho trẻ em thì liều dùng phải được kiểm soát chặt chẽ theo tỷ lệ phù hợp với tuổi hay cân nặng. Ðặc biệt cần hết sức thận trọng với phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

– Trong khi dùng thuốc cần theo dõi sát bệnh nhân để đề phòng các biến chứng liên quan đến huyết áp, cân nặng, phân, lipid trong máu và theo dõi tái phát bệnh lao nếu người dùng có tiền sử lao. Trong thời gian điều trị bằng corticoid, khẩu phần ăn cần giảm muối, giảm đường và tăng lượng đạm.

Việc ngưng dùng corticoid cũng là cả một nghệ thuật nhằm giúp phục hồi chức năng nang thượng thận của bệnh nhân. Có thể giảm liều mỗi ngày hoặc dùng một ngày, ngưng một ngày; Hoặc dùng thuốc ban ngày không dùng ban đêm để nang thượng thận làm việc đều đặn trở lại và tiếp tục tiết ra nội tiết tố corticoid tự sinh.

Corticoid là loại thuốc hay nhưng khó sử dụng và cần phải có thầy thuốc giỏi chỉ định. Quan điểm dùng corticoid “trị bá bệnh” sẽ làm che mờ triệu chứng bệnh và để lại nhiều di chứng.

Mua tinh bột nghệ nguyên chất:

Tinh bột nghệ Thu Hương được sản xuất từ nghệ vàng vùng châu thổ Sông Hồng, là loại nghệ được các nhà khoa của Viện Hàn lâm lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam đánh giá là có hàm lượng curcumin cao nhất nước. Tinh bột nghệ Thu Hương được sản xuất theo phương pháp cổ truyền, trên dây chuyền công nghệ tiên tiến, đã loại bỏ chất xơ và dầu.

Chúng tôi cam kết sn phm nguyên cht 100%, đảm bo v sinh an toàn thc phm. Sn phm có phiếu kim nghim đạt tiêu chun cht lượng ca Vin Thc phm chc năng và hp chun Vit Nam.

Tinh bt ngh Thu Hương đã đưc Vin Tiêu chun cht lượng Vit Nam cp mã s mã vch.

Tinh bt ngh Thu Hương có dch v chuyn hàng ti tn nhà cho quý khách.

Cam kết nhn li hàng nếu khách hàng không va lòng k c hàng đã dùng ri.

Liên hệ mua tinh bột nghệ: 0904073838 / 043.7841340.

Cách ngăn ngừa, hạn chế tác dụng phụ:

Người ta dựa vào công thức của corticoid tự nhiên do vỏ thượng thận bài tiết để sản xuất rất nhiều Corticoid tổng hợp dùng cho mục đích kháng viêm và các bệnh liên quan đến cơ chế miễn dịch, đưa Corticoid lên hàng thuốc được sử dụng nhiều nhất trên thế giới. Có điều không may là để đạt được tác dụng kháng viêm và ức chế miễn dịch thì phải dùng liều cao hơn liều sinh lý rất nhiều. Điều này gây trở ngại cho việc sử dụng Corticoid vì thuốc này chủ yếu trị triệu chứng nên việc tăng liều chẳng những không chữa khỏi bệnh mà còn tăng độc tính, có khi còn tạo ra bệnh mới, thậm chí còn trầm trọng hơn các bệnh mà nó hướng tới trị liệu (chẳng hạn gây bệnh Cushing do quá liều Corticosteroid). Vì vậy để giải quyết khó khăn nêu trên ta cần sử dụng Corticosteroid một cách hợp lý.

Nguyên tắc sử dụng corticoid:

  1. Cân nhắc nguy cơ và lợi ích.
  2. Những người không nên sử dụng Corticosteroid:
  • Bệnh nhân loét dạ dày tá tràng tiến triển(1). Do corticoid có tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, khi sử dụng corticoid trên những bệnh nhân này có thể gặp tai biến đường tiêu hóa thường rất nặng. Có thể thủng dạ dày hoặc tử vong.
  • Các trường hợp nhiễm nấm và vi khuẩn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.(2)
  • Tiêm chủng vaccin virus sống (3).

Hai đối tượng trên là do corticoid ức chế hệ miễn dịch làm cho hệ miễn dịch của bệnh nhân suy yếu, việc sử dụng corticoid cho trường hợp (2) có thể làm cho tình trạng nhiễm nấm và vi khuẩn thêm trầm trọng. Còn trong trường hợp (3) thì gây nguy cơ bệnh nhân mắc chính bệnh do virus của vaccin gây ra. Lúc đó không còn là vaccin phòng bệnh nữa mà là vaccin gây bệnh.

Tuy nhiên cũng dựa theo nguyên tắc số 1. Không có chống chỉ định tuyệt đối cho những trường hợp điều trị ngắn ngày hoặc để điều trị các bệnh đe dọa tính mạng.

  1. Ưu tiên lựa chọn các thuốc có thời gian bán phân hủy ngắn và trung bình.
  2. Liều dùng.
  • Liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất.
  • 1 liều duy nhất buổi sáng hoặc 2/3 liều buổi sáng + 1/3 liều buổi chiều.
  • Tăng liều khi có stress.
  1. Chế độ điều trị cách ngày.
  2. Không ngưng thuốc đột ngột.
  • Dùng Corticosteroid<2 tuần: có thể ngưng không cần giảm liều.
  • Dùng Corticosteroid >2 tuần: giảm liều từ từ.
  1. Điều chỉnh chế độ ăn.
  • Hạn chế muối, đường, mỡ
  • Bổ sung đạm, K, Ca, vitamin D
  1. Chú ý tương tác thuốc, điều chỉnh liều thuốc phù hợp.
  2. Với đối tượng đặc biệt.
  • Cần cân nhắc khi dùng thuốc trong thời kỳ mang thai. Các corticosteroid fluor hóa (fludrocortison, triamcinolon, betamethason, dexamethason) dễ dàng qua nhau thai nên cần được sử dụng thận trọng trong thời kỳ mang thai. Trẻ sơ sinh có tiếp xúc với corticosteroid fluor hóa cần được đánh giá về khả năng suy vỏ thượng thận.
  • Tuổi tác, liều dùng, thời gian sử dụng, sự đáp ứng của bệnh nhân là yếu tố cần thiết để xác định các tác dụng có hại. Chẳng hạn như tăng huyết áp do corticoid hay xảy ra đối với người già và người suy nhược cơ thể. Các bệnh nhân bị bệnh mạn tính hoặc dinh dưỡng kém sẽ dung nạp kém với Corticoid do giảm protein gắn với Corticoid nên tăng lượng thuốc tự do vì thế nên tăng độc tính.
  1. Định kỳ kiểm tra
  • Cân nặng, đường huyết, huyết áp, K+ máu
  • Mật độ xương
  • Mắt
  • Dạ dày
  • Chức năng trục HPA

Cách ngăn ngừa tác dụng phụ:

Nên uống 1 liều duy nhất vào buổi sáng:

Trong cơ thể, tuyến vỏ thượng thận là nơi bài tiết và điều hòa lượng Corticoid nội sinh của cơ thể. Nó điều hòa theo nhịp sinh học của cơ thể, và nồng độ đạt cực đại trong máu vào lúc 8h sáng, do vậy nên dùng 1 viên duy nhất vào buổi sáng để không ảnh hưởng tới nhịp sinh học của tuyến vỏ thượng thận. Nếu dùng vào buổi tối thì sẽ ức chế tuyến vỏ thượng thận do nồng độ Corticoid trong máu cao và dùng như thế lâu sẽ dẫn tới ức chế kéo dài gây teo vỏ thượng thận.

Nên ưu tiên các Corticoid có thời gian bán phân hủy ngắn và trung bình:

Thường dùng Corticoid có thời gian bán hủy ngắn để đảm bảo nhịp sinh học và tránh hiện tượng ức chế tuyến vỏ thượng thận…

Không lên ngừng thuốc đột ngột:

Dừng đột ngột không đúng cách sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới tuyến vỏ thượng thận. Có rất nhiều trường hợp sử dụng quá nhiều dẫn đến lệ thuộc vào thuốc, trong trường hợp này ta phải có pháp đồ cai nghiện Corticoid để tuyến vỏ thượng thận có thể bài tiết lại lượng Corticoid nội sinh. Sau khi dừng thuốc. Cần 2-3 tháng để tuyến yên đáp ứng trở lại, 6-9 tháng sự bài tiết cortisol mới trở lại bình thường. Do đó phải dừng thuốc từ từ. Nếu không sẽ gây suy vỏ thượng thận.

Tinh bột nghệ thay thế Corticoid

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Phytotherapy Research năm 1999 cho thấy polyphenol chính trong nghệ – các sắc tố màu vàng của nghệ được gọi là curcumin – có tác dụng gần với steroid trong việc điều trị bệnh viêm màng bồ đào cấp tính, một bệnh viêm nhiễm nguy hiểm ở mắt. [2]

» Curcumin trong tinh bột nghệ vàng có thể thay thế 14 loại thuốc [P1]

Một nghiên cứu được công bố trong Critical Care Medicine năm 2008 cho thấy rằng chất curcumin được đánh giá tương đương với dexamethasone – một thuốc corticosteroid – trên  động vật như là một liệu pháp thay thế để bảo vệ chấn thương liên quan đến cấy ghép phổi bằng cách kiểm soát các gene gây viêm. [3]

» Curcumin trong tinh bột nghệ vàng và lợi ích khi dùng hàng ngày

Một nghiên cứu trước đó vào năm 2003 được công bố trong Cancer Letters cho thấy cùng một loại thuốc cũng được đánh giá tương đương với dexamethasone trong mô hình chấn thương phổi do thiếu máu cục bộ.

DS. Phúc Chính

Tài liệu tham khảo

  1. Dược thư quốc gia Việt Nam.
  2. Medicinenet.com/hydrocortisone_oral/page2.htm
  3. B Lal, AK Kapoor, OP Asthana, PK Agrawal, R Prasad, P Kumar, RC Srimal. Hiệu quả của chất curcumin trong việc quản lý trước viêm màng bồ đào mãn tính. Phytother Res.1999 Tháng Sáu, 13 (4) :318-22. PMID: 10404539.
  4. Jiayuan Sun, Weigang Guo, Yong Ben, Jinjun Giang, Changjun Tân, Zude Xu, Xiangdong Wang, Chunxue Bài. tác dụng phòng ngừa của chất curcumin và dexamethasone vào phổi tổn thương phổi liên quan đến cấy ghép trên chuột. Crit Care Med. 2008 Tháng Tư, 36 (4) :1205-13. PMID: 18379247.
Bookmark and Share