Nghệ đen (Nga truật) và những bài thuốc từ nghệ đen

Theo y học cổ truyền, nghệ đen có tên gọi là Nga truật là vị thuốc tăng cường sự bài tiết mật, kích thích tiêu hóa, tăng trương lực ống tiêu hóa, kháng khuẩn. Trong dân gian tùy từng địa phương, nghệ đen còn được gọi theo nhiều tên khác nhau như nghệ tím, ngải tím, ngải xanh, nghệ đăm. Nhiều bài thuốc có nghệ đen trị bệnh rất hiệu quả.

Bài liên quan nghệ đen:

Nghệ đen có tên khoa học Curcuma zedoaria Rosc. (Curcuma zerumbet Roxb) thuộc họ gừng Zinglberaceae. Nghệ đen là loại cây thảo cao từ 1 – 1,5m, thân rễ hình nón với nhiều nhánh phụ thon như hình quả trứng tỏa xung quanh như hình chân vịt. Lá có bẹ to ôm vào chân cây ở phía dưới, có đốm tía đỏ ở gần giữa mặt trên, lá dài 30 – 60cm, rộng 7 – 8cm. Cuống lá ngắn hoặc không có. Hoa màu vàng, đài có thùy hình mác tù, dài 15mm, thùy giữa nhọn. Cụm hoa tập trung thành bông hình trụ, mọc lên từ thân rễ. Lá bắc phía dưới hình quả trứng hay hình mác tù, màu xanh lục nhạt, đầu lá màu đỏ, không mang hoa. Quả hình trứng, ba cạnh, nhẵn, hạt thuôn, áo hạt trắng. Về hình dáng, nghệ đen rất giống nghệ vàng nhưng có màu tím đậm.

Cây mọc hoang ở vùng rừng núi, ven suối, vùng xốp ẩm và được trồng ở nhiều nơi để làm thuốc. Bộ phận dùng là thân, rễ tươi hoặc khô khi thu củ, vỏ ngoài vàng nâu, trong xanh thẫm. Thu hái nghệ đen vào đầu tháng 11 – 12. Thu hái về cắt bỏ rễ con, luộc chín.

Theo y học cổ truyền, nghệ đen vị cay, đắng, tính ôn, vào kinh can, có tác dụng hành khí, phá huyết, thông kinh, tiêu tích, hóa thực. Nó thường được dùng chữa đau bụng, ăn không tiêu, đầy hơi, bế kinh, tích huyết, kinh nguyệt không thông, nhiều máu cục (huyết khối).

Liều dùng 3-6 g dưới dạng sắc uống hoặc tán bột.

Bài thuốc từ nghệ đen:

Chữa huyết ứ, kinh nguyệt  không thông, có nhiều huyết khối; bế kinh, máu ra kéo dài, đen, đông thành khối nhỏ. Người bệnh thường kèm theo đau bụng trước khi bị kinh nguyệt:

Nghệ đen và ích mẫu mỗi thứ 15 g. Sắc uống ngày một thang.

Uống 5-7 ngày trước kỳ kinh.

Chữa đau bụng kinh, sắc kinh xấu:

Nghệ đen 20g, ích mẫu 16g, Ngải cứu 8g. Sắc với 500ml nước, còn 200ml, chia 2 lần uống trước bữa ăn.

Uống 5-7 ngày trước kỳ kinh.

Chữa chứng nôn ở trẻ đang bú.

Nghệ đen 4 g, muối ăn 3 hạt, đun với sữa cho sôi chừng 5 phút, hòa tan tý chút ngưu hoàng (lượng bằng hạt gạo), chia uống nhiều lần trong ngày.

Chữa cam tích, trẻ biếng ăn, suy dinh dưỡng, đại tiện phân thối khẳn:

Nghệ đen 6 g, hạt muồng trâu 4 g.

Sắc uống ngày 1 thang.

Chứng ăn kém, chậm tiêu, đầy hơi, mệt mỏi, lạnh bụng, đại tiện phân sống, nấm mạn tính đường ruột:

  • Nghệ đen 160 g,
  • Cốc nha 20 g,
  • Khiên ngưu (sao) 40 g,
  • Hạt cau 40 g,
  • Đăng tâm (bấc lùng) 16 g,
  • Nam mộc hương 16 g,
  • Thanh bì 20 g,
  • Thanh mộc hương 20 g;
  • Củ gấu 160 g,
  • Tam lăng 160 g,
  • Đinh hương 16 g.

Tất cả các vị tán thành bột mịn, hoàn thành viên. Ngày uống 8 đến 12 g với nước sắc gừng (nướng chín).

Nghệ đen, bài thuốc, Nga truật, kinh nguyệt, tinh bột nghệ, tinh bột nghệ đen, bột nghệ, bột nghệ đen, nghe den, tinh bot nghe, bot nghe den

Nghệ đen (Nga truật) và những bài thuốc từ nghệ đen

Bổ khí, dưỡng huyết, trị nhiều bệnh về khí huyết:

Nghệ đen, bạch chỉ, hồi hương, cam thảo, đương quy, thục địa, bạch thược, xuyên khung mỗi vị 40g. Tất cả các vị tán bột, hoàn thành viên.

Liều dùng: uống 8 đến 12 g/ngày.

Đây là bài thuốc bổ dùng chữa nhiều bệnh thuộc phạm vi chứng suy nhược, tiêu hóa hấp thu kém, thể trạng xanh xao, thiếu máu, dễ cảm vặt… mà Trung Quốc bách khoa đại từ điển gọi là chữa bách bệnh (liệt kê 33 chứng bệnh khác nhau). Kinh nghiệm trên thực tế cho thấy nếu bài thuốc được làm thành thang sắc uống thì hiệu quả kém hẳn. Có thể việc sắc đã làm thay đổi tính chất bài thuốc, đặc biệt là một số vị thuốc chứa tinh dầu như bạch chỉ, hồi hương…

Ăn không tiêu, bụng đầy trướng:

Nghệ đen 25g, tim lợn 1 quả. Tim lợn làm sạch, thái miếng. Nghệ đen thái lát, nấu chín, thêm gia vị.

Ăn liên tục 5 – 7 ngày.

Lưu ý khi sử dụng nghệ đen:

  • Không dùng nghệ đen cho người khí huyết hư, phụ nữ có thai.
  • Không dùng nghệ đen cho người bị viêm loét dạ dày

Phúc chính sưu tầm

Bookmark and Share